Οι διαφορές της Τσακώνικης γλώσσας στην Αρχαία Σπάρτη από τη νεοελληνική .
Η Τσακώνικη γλώσσα θεωρείται από πολλούς γλωσσολόγους άμεση απόγονος της αρχαίας Λακωνικής διαλέκτου και όχι απλώς ένα ιδίωμα της νεοελληνικής. Πρόκειται για μια γλωσσική μορφή με ξεχωριστά χαρακτηριστικά, που διατηρεί δομές, φράσεις και λέξεις οι οποίες χάθηκαν από την υπόλοιπη ελληνική γλώσσα μέσα στους αιώνες. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της συνέχειας αφορά τη χρήση των άρθρων.
Στην Τσακώνικη, το άρθρο της νεοελληνικής «η» αποδίδεται ως «α». Έτσι, λέξεις και φράσεις που στη σύγχρονη ελληνική ακούγονται γνώριμες, στην Τσακώνικη αποκτούν μια εντελώς διαφορετική, αλλά ιστορικά συνεπή, μορφή.
Παραδείγματα άρθρων στην Τσακώνικη
Η διαφορά αυτή γίνεται εύκολα αντιληπτή μέσα από απλά παραδείγματα καθημερινών λέξεων:
Στη νεοελληνική λέμε: «η γυναίκα»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α γουναίκα»
Στη νεοελληνική λέμε: «η μητέρα»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α μάτη»
Στη νεοελληνική λέμε: «η κόρη»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α σάτη»
Αυτή η γλωσσική ιδιαιτερότητα δεν αποτελεί απλή παραφθορά, αλλά συνέχεια μιας αρχαίας δομής που επιβίωσε κυρίως στην απομονωμένη περιοχή της Τσακωνιάς.
«ΤΑΝ» και «ΤΑΣ»: Λακωνικά άρθρα με ιστορία
Με βάση τα παραπάνω, οι λέξεις «ΤΑΝ» και «ΤΑΣ» δεν είναι τυχαίες ή μεταγενέστερες κατασκευές. Πρόκειται για αρχαία λακωνικά – και κατ’ επέκταση τσακώνικα – στοιχεία που στη νεοελληνική αντιστοιχούν στα άρθρα «ΤΗΝ» και «ΤΗΣ».
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν επιχειρούμε να ερμηνεύσουμε μία από τις πιο εμβληματικές φράσεις της αρχαίας Σπάρτης: «Ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς».
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, οι Σπαρτιάτισσες μητέρες απευθύνονταν στους γιους τους χρησιμοποιώντας τη λακωνική – δηλαδή τσακώνικη – γλώσσα.
Η πραγματική ερμηνεία της φράσης «ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς»
Η φράση μπορεί να αποδοθεί ως εξής:
● «ἢ ΤΑΝ ἀσπίδα»
● «ἢ ἐπὶ ΤΑΣ ἀσπίδας»
Δηλαδή, στα νεοελληνικά:
● «Ή με ΤΗΝ ασπίδα ή πάνω ΣΤΗΝ ασπίδα»
Το τελικό, πλήρες νόημα της φράσης είναι ξεκάθαρο: «Ή θα επιστρέψεις ζωντανός κρατώντας την ασπίδα σου ή θα σε φέρουν νεκρό επάνω σε αυτήν».
Η ασπίδα, ως βαρύ και ογκώδες όπλο, ήταν το πρώτο που εγκατέλειπε όποιος τρεπόταν σε φυγή. Έτσι, η απώλειά της ισοδυναμούσε με δειλία, ενώ η επιστροφή χωρίς αυτήν αποτελούσε ντροπή.
Μιλούσαν οι Σπαρτιάτες Τσακώνικα;
Με βάση τα παραπάνω, διατυπώνεται το συμπέρασμα – τουλάχιστον ως άποψη – ότι οι αρχαίοι Σπαρτιάτες και Σπαρτιάτισσες μιλούσαν μια γλωσσική μορφή που συνδέεται άμεσα με τα σημερινά Τσακώνικα. Η γλώσσα αυτή δεν εξαφανίστηκε, αλλά επιβίωσε σε συγκεκριμένες περιοχές, διατηρώντας στοιχεία που χάθηκαν αλλού.
«Μολών λαβέ» ή «Μολών άβε»;
Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στη διάσημη φράση «Μολών λαβέ». Αν και είναι παγκοσμίως γνωστή σε αυτή τη μορφή, εκφράζεται η άποψη ότι η αυθεντική, τσακώνικη εκδοχή θα έπρεπε να είναι: «Μολών άβε»
Η λέξη «μόλων» προέρχεται από το «μόλου», το οποίο – σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση – δεν απαντάται σε άλλη γλώσσα πέραν της Τσακώνικης. Κατά συνέπεια, και η λέξη που ακολουθεί θα έπρεπε να είναι τσακώνικη.
Στα Τσακώνικα, το «άβε» σημαίνει «πάρε». Για παράδειγμα: «Άβε νιά γουλία άντε» → «Πάρε μια μπουκιά ψωμί».
Το νόημα πίσω από τις λέξεις
Έτσι, το «Μολών άβε» στα Τσακώνικα αποδίδεται ως: «Άμα μόλερε, άβε» – δηλαδή «αν έρθεις, πάρε».
Στη νεοελληνική, η έννοια αποδίδεται ως: «Ελθών λάβε»
Το βαθύτερο νόημα, ωστόσο, παραμένει αναλλοίωτο σε όλες τις γλωσσικές εκδοχές: «Αν σου βαστάει… έλα να τα πάρεις.»
Η παραπάνω προσέγγιση καταγράφει μια προσωπική ερμηνεία, βασισμένη στη γλωσσική συνέχεια και την κοινή λογική, χωρίς αξίωση αλάθητου. Η γλώσσα, άλλωστε, είναι ζωντανός οργανισμός και η μελέτη της προϋποθέτει διάλογο.
Κάθε διαφορετική άποψη ή τεκμηριωμένη αντίρρηση μπορεί να συμβάλει στον εμπλουτισμό της συζήτησης γύρω από την Τσακώνικη γλώσσα και τη σχέση της με την αρχαία Σπάρτη.
Στην Τσακώνικη, το άρθρο της νεοελληνικής «η» αποδίδεται ως «α». Έτσι, λέξεις και φράσεις που στη σύγχρονη ελληνική ακούγονται γνώριμες, στην Τσακώνικη αποκτούν μια εντελώς διαφορετική, αλλά ιστορικά συνεπή, μορφή.
Παραδείγματα άρθρων στην Τσακώνικη
Η διαφορά αυτή γίνεται εύκολα αντιληπτή μέσα από απλά παραδείγματα καθημερινών λέξεων:
Στη νεοελληνική λέμε: «η γυναίκα»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α γουναίκα»
Στη νεοελληνική λέμε: «η μητέρα»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α μάτη»
Στη νεοελληνική λέμε: «η κόρη»
Στα Τσακώνικα λέμε: «α σάτη»
Αυτή η γλωσσική ιδιαιτερότητα δεν αποτελεί απλή παραφθορά, αλλά συνέχεια μιας αρχαίας δομής που επιβίωσε κυρίως στην απομονωμένη περιοχή της Τσακωνιάς.
Με βάση τα παραπάνω, οι λέξεις «ΤΑΝ» και «ΤΑΣ» δεν είναι τυχαίες ή μεταγενέστερες κατασκευές. Πρόκειται για αρχαία λακωνικά – και κατ’ επέκταση τσακώνικα – στοιχεία που στη νεοελληνική αντιστοιχούν στα άρθρα «ΤΗΝ» και «ΤΗΣ».
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν επιχειρούμε να ερμηνεύσουμε μία από τις πιο εμβληματικές φράσεις της αρχαίας Σπάρτης: «Ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς».
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, οι Σπαρτιάτισσες μητέρες απευθύνονταν στους γιους τους χρησιμοποιώντας τη λακωνική – δηλαδή τσακώνικη – γλώσσα.
Η πραγματική ερμηνεία της φράσης «ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς»
Η φράση μπορεί να αποδοθεί ως εξής:
● «ἢ ΤΑΝ ἀσπίδα»
● «ἢ ἐπὶ ΤΑΣ ἀσπίδας»
Δηλαδή, στα νεοελληνικά:
● «Ή με ΤΗΝ ασπίδα ή πάνω ΣΤΗΝ ασπίδα»
Το τελικό, πλήρες νόημα της φράσης είναι ξεκάθαρο: «Ή θα επιστρέψεις ζωντανός κρατώντας την ασπίδα σου ή θα σε φέρουν νεκρό επάνω σε αυτήν».
Η ασπίδα, ως βαρύ και ογκώδες όπλο, ήταν το πρώτο που εγκατέλειπε όποιος τρεπόταν σε φυγή. Έτσι, η απώλειά της ισοδυναμούσε με δειλία, ενώ η επιστροφή χωρίς αυτήν αποτελούσε ντροπή.
Με βάση τα παραπάνω, διατυπώνεται το συμπέρασμα – τουλάχιστον ως άποψη – ότι οι αρχαίοι Σπαρτιάτες και Σπαρτιάτισσες μιλούσαν μια γλωσσική μορφή που συνδέεται άμεσα με τα σημερινά Τσακώνικα. Η γλώσσα αυτή δεν εξαφανίστηκε, αλλά επιβίωσε σε συγκεκριμένες περιοχές, διατηρώντας στοιχεία που χάθηκαν αλλού.
«Μολών λαβέ» ή «Μολών άβε»;
Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στη διάσημη φράση «Μολών λαβέ». Αν και είναι παγκοσμίως γνωστή σε αυτή τη μορφή, εκφράζεται η άποψη ότι η αυθεντική, τσακώνικη εκδοχή θα έπρεπε να είναι: «Μολών άβε»
Η λέξη «μόλων» προέρχεται από το «μόλου», το οποίο – σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση – δεν απαντάται σε άλλη γλώσσα πέραν της Τσακώνικης. Κατά συνέπεια, και η λέξη που ακολουθεί θα έπρεπε να είναι τσακώνικη.
Στα Τσακώνικα, το «άβε» σημαίνει «πάρε». Για παράδειγμα: «Άβε νιά γουλία άντε» → «Πάρε μια μπουκιά ψωμί».
Το νόημα πίσω από τις λέξεις
Έτσι, το «Μολών άβε» στα Τσακώνικα αποδίδεται ως: «Άμα μόλερε, άβε» – δηλαδή «αν έρθεις, πάρε».
Στη νεοελληνική, η έννοια αποδίδεται ως: «Ελθών λάβε»
Το βαθύτερο νόημα, ωστόσο, παραμένει αναλλοίωτο σε όλες τις γλωσσικές εκδοχές: «Αν σου βαστάει… έλα να τα πάρεις.»
Η παραπάνω προσέγγιση καταγράφει μια προσωπική ερμηνεία, βασισμένη στη γλωσσική συνέχεια και την κοινή λογική, χωρίς αξίωση αλάθητου. Η γλώσσα, άλλωστε, είναι ζωντανός οργανισμός και η μελέτη της προϋποθέτει διάλογο.
Κάθε διαφορετική άποψη ή τεκμηριωμένη αντίρρηση μπορεί να συμβάλει στον εμπλουτισμό της συζήτησης γύρω από την Τσακώνικη γλώσσα και τη σχέση της με την αρχαία Σπάρτη.
athensmagazine
Απλά μας ενδιαφέρει να ακούγονται όλες οι απόψεις χωρίς λογοκρισία.
Τα Μπουλούκια
Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από Ελληνικές και ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.