Στο κέντρο μιας απομακρυσμένης στενής, βαθιάς κοιλάδας του δυτικού Αφγανιστάν, περικυκλωμένης από άγονα βουνά, ένας αινιγματικός πύργος προσπαθεί να αγγίξει τον ουρανό. Χτισμένος δίπλα στην φιδοειδή κοίτη του ποταμού Χάριρουντ, ο μιναρές της κοιλάδας Τζαμ, με τα περίτεχνα σκαλιστά σχέδια και τα γαλάζια καλλιγραφήματα από το Κοράνι, στέκεται κυριολεκτικά στη μέση του πουθενά.
Σε υψόμετρο 1.900 μ. και μακριά από τον πολιτισμό, κρατάει καλά σφραγισμένο το μυστικό του. Κατασκευασμένος τον 12o αιώνα και εντελώς απομονωμένος, ατενίζει από τα 65 μέτρα του ύψους του το κατάξερο τοπίο, με την ειρωνεία ενός κομψοτεχνήματος που δεν το χαίρονται ανθρώπινα μάτια. Για τους αρχιτέκτονες, αποτελεί μυστήριο πώς άντεξε στο χρόνο μια τέτοια κατασκευή, χτισμένη σε μια από τις πιο ενεργές σεισμικές ζώνες στον κόσμο.
Οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν θαύμα την επιβίωσή του από τον στρατό των Μογγόλων που σάρωσε κάποτε την περιοχή. Ποιος όμως τον κατασκεύασε σε αυτή την ερημιά και γιατί; Ποια ήταν η άγνωστη στρατηγική του αξία;
Σε υψόμετρο 1.900 μ. και μακριά από τον πολιτισμό, κρατάει καλά σφραγισμένο το μυστικό του. Κατασκευασμένος τον 12o αιώνα και εντελώς απομονωμένος, ατενίζει από τα 65 μέτρα του ύψους του το κατάξερο τοπίο, με την ειρωνεία ενός κομψοτεχνήματος που δεν το χαίρονται ανθρώπινα μάτια. Για τους αρχιτέκτονες, αποτελεί μυστήριο πώς άντεξε στο χρόνο μια τέτοια κατασκευή, χτισμένη σε μια από τις πιο ενεργές σεισμικές ζώνες στον κόσμο.
Οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν θαύμα την επιβίωσή του από τον στρατό των Μογγόλων που σάρωσε κάποτε την περιοχή. Ποιος όμως τον κατασκεύασε σε αυτή την ερημιά και γιατί; Ποια ήταν η άγνωστη στρατηγική του αξία;
Ιντιάνα Τζόουνς και χαμένο χρυσάφι
Ξεχασμένος για αιώνες, ο μιναρές της Τζαμ περίμενε καρτερικά μέχρι το 1886, όταν ο Άγγλος γεωγράφος Sir Thomas Holdich, που εργαζόταν για την Αφγανική Επιτροπή Συνόρων, τράβηξε το πέπλο της λήθης ανακαλύπτοντας το επιβλητικό μνημείο. Και πάλι όμως ο μιναρές δεν στάθηκε ικανός να τραβήξει την προσοχή του σύγχρονου κόσμου μέχρι το 1957, όταν δύο Γάλλοι αρχαιολόγοι κατάφεραν να τον προσεγγίσουν ως άλλοι Ιντιάνα Τζόουνς της εποχής.
Για να φτάσουν στην κοιλάδα, ταξίδεψαν επί μέρες σε φοβερούς, δύσβατους δρόμους, αλλά ανταμείφτηκαν όταν αντίκρισαν να ορθώνεται μπροστά στα μάτια τους ένα από τα αρχαιότερα και πιο επιβλητικά δείγματα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής στην Κεντρική Ασία. Κάποιες τοπογραφικές έρευνες ξεκίνησαν την δεκαετία του ΄70, αλλά σταμάτησαν όταν απαγορεύθηκε κάθε πρόσβαση στην περιοχή μετά την ρωσική εισβολή στη χώρα το 1979. Με την είσοδο των αμερικανικών στρατευμάτων το 2001, η περιοχή άδειασε από τους Ταλιμπάν και έμεινε αφύλακτη στο έλεος των λεηλασιών και των εκατοντάδων χρυσοθήρων, που συνέρρευσαν στην περιοχή αναζητώντας χαμένο χρυσάφι.
Η χαμένη πόλη του Τυρκουάζ Βουνού
Το αρχαιολογικό τοπίο γύρω από τον πύργο περιλαμβάνει τα ερείπια ενός παλατιού, οχυρωματικά έργα, αγορά, φούρνο κεραμικών και ένα εβραϊκό κοιμητήριο, που πιστεύεται ότι είναι ό,τι απέμεινε από την χαμένη πόλη του Τυρκουάζ Βουνού (Turquoise Mountain). Πρόκειται για τη χαμένη αφγανική πρωτεύουσα των μεσαιωνικών χρόνων, η οποία, κατά κοινή εκτίμηση, ήταν μία από τις μεγαλύτερες πόλεις στην εποχή της. Καταστράφηκε το 1222 από τον Ογκεντέι Χαν, γιό του Τζέγκις Χαν που ισοπέδωσε τα πάντα στην περιοχή και την έσβησε οριστικά από τον χάρτη.
Λέγεται ότι ο μιναρές της Τζαμ είναι το αποκλειστικό απομεινάρι της χαμένης πόλης. Είναι το μοναδικό κτίσμα-μνημείο που έχει διασωθεί από την εποχή του Σουλτανάτου των Γκοριδών (1146-1215), που κατοικούσαν στην μυθική θερινή πρωτεύουσα της δυναστείας τους, την Firuzkuh. Πιστεύεται επίσης ότι η παλιά πόλη ήταν κατοικία ιουδαιο-περσικής εμπορικής κοινότητας κατά τον μεσαίωνα. Με μόνο ιστορικό στοιχείο, μια επιγραφή που αναφέρει ότι ο μιναρές ολοκληρώθηκε το 1194 για τον σουλτάνο Γκιγιάχ αλ Ντιν Μοχάμεντ. Ήταν άραγε ο μιναρές ένας πύργος νίκης που εξυμνούσε το σουλτανάτο που βασίλευε στην περιοχή; Γιατί να έχτιζε κάποιος ένα τόσο ψηλό πύργο σε ένα τόσο επικίνδυνο από την διάβρωση έδαφος; Το αίνιγμα παραμένει άλυτο.
Λέγεται ότι ο μιναρές της Τζαμ είναι το αποκλειστικό απομεινάρι της χαμένης πόλης. Είναι το μοναδικό κτίσμα-μνημείο που έχει διασωθεί από την εποχή του Σουλτανάτου των Γκοριδών (1146-1215), που κατοικούσαν στην μυθική θερινή πρωτεύουσα της δυναστείας τους, την Firuzkuh. Πιστεύεται επίσης ότι η παλιά πόλη ήταν κατοικία ιουδαιο-περσικής εμπορικής κοινότητας κατά τον μεσαίωνα. Με μόνο ιστορικό στοιχείο, μια επιγραφή που αναφέρει ότι ο μιναρές ολοκληρώθηκε το 1194 για τον σουλτάνο Γκιγιάχ αλ Ντιν Μοχάμεντ. Ήταν άραγε ο μιναρές ένας πύργος νίκης που εξυμνούσε το σουλτανάτο που βασίλευε στην περιοχή; Γιατί να έχτιζε κάποιος ένα τόσο ψηλό πύργο σε ένα τόσο επικίνδυνο από την διάβρωση έδαφος; Το αίνιγμα παραμένει άλυτο.
Με ανάγλυφα σχέδια και καλλιγραφία
Το 2002 ο μιναρές της Τζαμ αναγνωρίστηκε από την Ουνέσκο ως ένα από τα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με επιβεβλημένη την προσπάθεια για τη διάσωσή του. Είναι ο δεύτερος πιο ψηλός τούβλινος μιναρές στον κόσμο – μετά το Qutub Minar στο Δελχί, με ύψος 72,5 μ., που είναι ουσιαστικά αντίγραφό του – και ένας από τους παλαιότερους.
Ανήκει σε μια ομάδα από 60 μιναρέδες και πύργους που κατασκευάστηκαν ανάμεσα στον 11o και τον 13o αιώνα στην Κεντρική Ασία, το Ιράν και το Αφγανιστάν. Η υπέροχη χειροτεχνία του και η εξαιρετική καλλιτεχνική του λεπτομέρεια τον κατατάσσουν στα ωραιότερα δείγματα ισλαμικής τέχνης. Τόσο η αρχιτεκτονική όσο και ο στολισμός του κτίσματος είναι αξιοπρόσεκτα. Η βάση του είναι οκταγωνική με διάμετρο 9 μ., ένα σχήμα ασυνήθιστο για την εποχή.
Η αρχική είσοδος βρίσκεται σε βάθος 4 μ., θαμμένη κάτω από το χώμα. Ο μιναρές, φτιαγμένος από ψημένες πλίνθους, έχει συντεθεί από τέσσερις κυλινδρικούς κορμούς σε σχήμα κόλουρου κώνου. Περίπλοκα σκαλίσματα στα τούβλα του κορμού απεικονίζουν ανάγλυφα γεωμετρικά σχέδια και άνθη ιδιαίτερης τεχνοτροπίας. Το βλέμμα όμως έλκει το ψηλότερο σημείο του, όπου λέγεται ότι ο άγνωστος καλλιτέχνης του χάραξε με ανάγλυφη καλλιγραφία το 19ο κεφάλαιο του Κορανίου (Sura of Maryam), το οποίο με 976 λέξεις αναφέρεται στις ιστορίες των προφητών.
Η όλη επιγραφή είναι καλυμμένη με τυρκουάζ επίστρωμα από σμάλτο και αναμφισβήτητα κάνει τον πύργο πιο εντυπωσιακό. Μια διπλή σπειροειδής σκάλα οδηγεί ελικοειδώς από την οκταγωνική βάση στην κυλινδρική κορυφή, με παράθυρα σε τακτά διαστήματα, στολισμένη με τυρκουάζ κεραμικά. Ο αριθμός 6 φαίνεται να παίζει κάποιο ρόλο στο οικοδόμημα, αφού εμφανίζεται 3 φορές στην ιδιότροπη αρχιτεκτονική των θολωτών αψίδων της εσωτερικής διπλής σκάλας. Ο πύργος περιστοιχίζεται γύρω από τον κορμό του από πέντε διακοσμητικά ζωνάρια (το ένα έχει φιλοτεχνημένες 16 ροζέτες) και έχει δύο μπαλκόνια στηριγμένα με ξύλινες δοκούς. Στο ψηλότερο σημείο του βρίσκεται ένας εξώστης με 6 αψίδες.
Ανήκει σε μια ομάδα από 60 μιναρέδες και πύργους που κατασκευάστηκαν ανάμεσα στον 11o και τον 13o αιώνα στην Κεντρική Ασία, το Ιράν και το Αφγανιστάν. Η υπέροχη χειροτεχνία του και η εξαιρετική καλλιτεχνική του λεπτομέρεια τον κατατάσσουν στα ωραιότερα δείγματα ισλαμικής τέχνης. Τόσο η αρχιτεκτονική όσο και ο στολισμός του κτίσματος είναι αξιοπρόσεκτα. Η βάση του είναι οκταγωνική με διάμετρο 9 μ., ένα σχήμα ασυνήθιστο για την εποχή.
Η αρχική είσοδος βρίσκεται σε βάθος 4 μ., θαμμένη κάτω από το χώμα. Ο μιναρές, φτιαγμένος από ψημένες πλίνθους, έχει συντεθεί από τέσσερις κυλινδρικούς κορμούς σε σχήμα κόλουρου κώνου. Περίπλοκα σκαλίσματα στα τούβλα του κορμού απεικονίζουν ανάγλυφα γεωμετρικά σχέδια και άνθη ιδιαίτερης τεχνοτροπίας. Το βλέμμα όμως έλκει το ψηλότερο σημείο του, όπου λέγεται ότι ο άγνωστος καλλιτέχνης του χάραξε με ανάγλυφη καλλιγραφία το 19ο κεφάλαιο του Κορανίου (Sura of Maryam), το οποίο με 976 λέξεις αναφέρεται στις ιστορίες των προφητών.
Η όλη επιγραφή είναι καλυμμένη με τυρκουάζ επίστρωμα από σμάλτο και αναμφισβήτητα κάνει τον πύργο πιο εντυπωσιακό. Μια διπλή σπειροειδής σκάλα οδηγεί ελικοειδώς από την οκταγωνική βάση στην κυλινδρική κορυφή, με παράθυρα σε τακτά διαστήματα, στολισμένη με τυρκουάζ κεραμικά. Ο αριθμός 6 φαίνεται να παίζει κάποιο ρόλο στο οικοδόμημα, αφού εμφανίζεται 3 φορές στην ιδιότροπη αρχιτεκτονική των θολωτών αψίδων της εσωτερικής διπλής σκάλας. Ο πύργος περιστοιχίζεται γύρω από τον κορμό του από πέντε διακοσμητικά ζωνάρια (το ένα έχει φιλοτεχνημένες 16 ροζέτες) και έχει δύο μπαλκόνια στηριγμένα με ξύλινες δοκούς. Στο ψηλότερο σημείο του βρίσκεται ένας εξώστης με 6 αψίδες.
Μνημείο σε εγκατάλειψη
Κατά τη διάρκεια των αιώνων, παράνομες ανασκαφές και λεηλασίες ενόχλησαν την ησυχία του κτίσματος, ξεφτίζοντας σιγά-σιγά την εντυπωσιακή γαλάζια γραφή του, αφού ο κάθε αρχαιοκάπηλος φεύγοντας ξήλωνε γαλάζια πλακάκια από τη διακόσμησή του. Η τοποθεσία δεν βοηθάει καθόλου στην ευστάθεια του μιναρέ, αφού βρίσκεται επάνω στην κοίτη του ποταμού και στο έλεος της διάβρωσης του νερού.
Σήμερα κινδυνεύει να καταρρεύσει, έχοντας πάρει μια κλίση 3 – 4 μοιρών, ενώ ο πόλεμος σταμάτησε όλες τις εργασίες για τη δημιουργία ενός αναχώματος που θα τον υποστήριζε.
Σήμερα κινδυνεύει να καταρρεύσει, έχοντας πάρει μια κλίση 3 – 4 μοιρών, ενώ ο πόλεμος σταμάτησε όλες τις εργασίες για τη δημιουργία ενός αναχώματος που θα τον υποστήριζε.
Πηγή
Απλά μας ενδιαφέρει να ακούγονται όλες οι απόψεις χωρίς λογοκρισία.
Τα Μπουλούκια
Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από Ελληνικές και ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.