η Ελλάδα ήταν ένας αρχαιολογικός χώρος προσβάσιμος στον καθένα.
Μέχρι και την ίδρυση του ελληνικού κράτους η Ελλάδα ήταν ένας αρχαιολογικός χώρος προσβάσιμος στον καθένα. Χωρίς περίφραξη ή φύλαξη, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν είχε καμία εκτίμηση στην τέχνη των αρχαίων Ελλήνων.
Χρειάστηκαν οι ξένοι περιηγητές και αρχαιοκάπηλοι, για να κατανοήσουν οι Τούρκοι ότι για τους Ευρωπαίους είχαν αξία, αλλά το μόνο που άλλαξε ήταν ότι ζητούσαν πλέον μεγάλο μπαξίσι, προκειμένου να τους αφήσουν να λεηλατούν την κληρονομιά των γκιαούρηδων.
Η κλοπή των αρχαίων γλυπτών ήταν διαχρονική. Κάθε κατακτητής που περνούσε έπαιρνε μαζί του και ένα κομμάτι της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και τέχνης. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους μεταφέρθηκαν αμέτρητα λαμπρά έργα τέχνης που κοσμούσαν τις ελληνικές πόλεις. Σε κείμενα του Στράβωνα διασώζεται ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα για την καταστροφή της Κορίνθου από αρχαιοκάπηλους. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος διακόσμησε τη νέα πρωτεύουσα που έφερε το όνομά του, με έργα που συγκέντρωσε από όλη την Ελλάδα.
Στην Αθήνα τα μνημεία της πόλης που άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, βρέθηκαν στο έλεος των περιηγητών, των συλλεκτών και οποιουδήποτε άλλου ήθελε να αποκτήσει ένα μικρό ή μεγάλο κομμάτι της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Οι περιηγητές του 14ου – 15ου αιώνα αναφέρουν ότι πλούσιοι έμποροι, κυρίως της Γένοβας, στόλιζαν τα αρχοντικά τους με κολώνες και μάρμαρα, τα οποία έφερναν από την Αθήνα.
Η επιθυμία, όμως, για συλλογή έργων τέχνης είχε ως συνέπεια τη σύληση ελληνικών αρχαιοτήτων και την πώλησή τους σε πολλούς ηγεμόνες, πάπες και ευγενείς.
Όποιος ήθελε να αρπάξει αρχαία και είχε χρήματα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το κατάφερνε. Η δε παραγωγή των αρχαίων Ελλήνων ήταν τόσο μεγάλη που υπήρχαν έργα για όλους. Άλλα φανερά, πάνω από τη γη, και τα περισσότερα αρχαία που ήταν θαμμένα, μετά από πλημμύρες και φυσικές καταστροφές. Ο Φραγκίσκο Μοροζίνι, επιστρέφοντας στην Ιταλία, πήρε μαζί του τα λιοντάρια, τα οποία κοσμούσαν την είσοδο στο λιμάνι του Πειραιά, για αυτό και η περιοχή λεγόταν Πόρτο Λεόνε. Σήμερα τα λιοντάρια κοσμούν την κεντρική πλατείας της Βενετίας.
Ήδη από τον 17ο αιώνα είχαν δημιουργηθεί στην Ευρώπη σημαντικότατες συλλογές με έργα της αρχαίας ελληνικής τέχνης, όπως αυτή του κόμη Arundel ο οποίος θέλησε να “μετακομίσει”, κυριολεκτικά την Αρχαία Ελλάδα, στην Αγγλία.
Γλυπτά, νομίσματα, σφραγιδόλιθοι και επιγραφές, ανάμεσά τους και το Πάριο χρονικό, ήταν τα εκθέματα αυτής της συλλογής, τα πιο πολλά εκ των οποίων κατέληξαν, ύστερα από περιπέτειες, στο Μουσείο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, γνωστά σήμερα σαν “Marmora Arundeliana“.
Στις αρχές του 19ου αιώνα η κατάσταση πια είχε ξεφύγει. Κατά τη διάρκεια όλου του αιώνα διάφορες αποστολές θα απογυμνώσουν σημαντικές ορατές αρχαιότητες και θα θέσουν τα θεμέλια για παράνομες εξερευνήσεις.
Ο Γερμανός αρχαιολόγος Μuller έγραψε χαρακτηριστικά ότι τα περισσότερα λείψανα της αρχαίας τέχνης, τα οποία η ελληνική γη είχε κρατήσει για αιώνες στα σπλάχνα της, δεν θα πρέπει να αναζητηθούν πια στην Ελλάδα, αλλά στις ευρωπαϊκές συλλογές.
Η Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Δανία, και η Ιταλία ήταν οι χώρες που αγόρασαν τις περισσότερες και σπουδαιότερες αρχαιότητες από τους αριστοκράτες της αρχαιοκαπηλείας. Περιηγητές και φιλέλληνες, όπως ο Λουί-Φρανσουά-Σεμπαστιάν Φωβέλ, που εργαζόταν ως πρόξενος της Γαλλίας στην Ελλάδα, “σάρωσε” τα αρχαία. Ο Φωβέλ έκανε διάφορες παράνομες ανασκαφές, από τις οποίες απέκτησε σημαντικές αρχαιότητες. Αυτές τις παρέδιδε στον Γκουφιέ, γνωστό φιλέλληνα.
Ο Φωβέλ είχε μετατρέψει το σπίτι του σε μουσείο με παράνομες ανασκαφές, που έκανε ακόμη και στον τύμβο του Μαραθώνα. Τα αρχαία αντικείμενα τα πωλούσε σε περιηγητές που φιλοξενούσε στο σπίτι του.
Ο Φωβέλ ήρθε πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1780, στην υπηρεσία του Κόμη ντε Σουαζέλ-Γκουφιέ. Το αρχαιολογικό του έργο συνδυάστηκε με τις υπηρεσίες στον Κόμη, ο οποίος επίσης είχε αδυναμία στις αρχαιότητες και, όταν διορίστηκε πρέσβης της Γαλλίας στην Υψηλή Πύλη, το 1784, προσέλαβε ξανά τον Φωβέλ.
Ο Γάλλος αρχαιολόγος, όμως, έκανε πολλά ταξίδια στον ελλαδικό χώρο, με στόχο να συλλέξει υλικό για τις μελλοντικές δημοσιεύσεις και τη συλλογή αρχαιοτήτων του προστάτη του. Ο Φωβέλ εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1793. Τον Φεβρουάριο του 1796, αναγνωρίστηκε για το αρχαιολογικό του έργο, που όντως ήταν σημαντικό, και ονομάστηκε «μη μόνιμος συνεργάτης» του Ινστιτούτου της Γαλλίας.
Αυτό του εξασφάλισε χρηματοδότηση για την έρευνα, αλλά συνέχισε να “ακρωτηριάζει” την κληρονομιά της Ελλάδας. Πέτυχε, για παράδειγμα, να στείλει στο Λούβρο μια μετόπη και ένα τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνα.
Η αιγυπτιακή εκστρατεία οδήγησε στη φυλάκισή του και την απέλασή του από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έφτασε σε πλήρη ένδεια στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 1801, δεκαέξι χρόνια αφότου έφυγε από τη Γαλλία. Επιδιώκοντας να επιστρέψει στην Ελλάδα, ανέλαβε τη θέση του Υποπροξένου της Γαλλίας στην Αθήνα, τον Ιανουάριο του 1803.
Στην Αθήνα ανταγωνίστηκε με τους πράκτορες του Λόρδου του Έλγιν, συμπεριλαμβανομένου του Τζιοβάνι Μπατίστα Λουζιέρι, για τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Οι ευθύνες του προξενείου τον κρατούσαν στην πόλη και δεν μπορούσε να συμμετάσχει σε ανασκαφές, γιατί δεν έβρισκε χρηματοδότηση. Στη συνέχεια, αρκέστηκε σε περιορισμένη έρευνα που δεν δημοσίευσε ποτέ. Ωστόσο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αρχαιολογικής γνώσης για την Αθήνα και την Αττική, δημιουργώντας τον “κικερώνα” (οδηγό) για τους “περιηγητές” που τον επισκέπτονταν.
Ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές και μέντορες του Κυριάκου Πιττάκη, ενός από τους πρώτους Έλληνες αρχαιολόγους, ο οποίος έγινε αργότερα γενικός έφορος αρχαιοτήτων.
Οι περιπετειώδης βίος του τον οδήγησε στη Σμύρνη, όπου πέθανε το 1838. Ήταν από τους φιλέλληνες που προσέφεραν στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα υπονόμευσαν την πολιτιστική της κληρονομιά. Το σύνηθες επιχείρημα ήταν ότι οι ντόπιοι δεν εκτιμούσαν την αξία των γλυπτών, τα οποία στην πατρίδα τους θα είχαν καλύτερη συντήρηση, προβολή και μελέτη.
Χρειάστηκαν οι ξένοι περιηγητές και αρχαιοκάπηλοι, για να κατανοήσουν οι Τούρκοι ότι για τους Ευρωπαίους είχαν αξία, αλλά το μόνο που άλλαξε ήταν ότι ζητούσαν πλέον μεγάλο μπαξίσι, προκειμένου να τους αφήσουν να λεηλατούν την κληρονομιά των γκιαούρηδων.
Η κλοπή των αρχαίων γλυπτών ήταν διαχρονική. Κάθε κατακτητής που περνούσε έπαιρνε μαζί του και ένα κομμάτι της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και τέχνης. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους μεταφέρθηκαν αμέτρητα λαμπρά έργα τέχνης που κοσμούσαν τις ελληνικές πόλεις. Σε κείμενα του Στράβωνα διασώζεται ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα για την καταστροφή της Κορίνθου από αρχαιοκάπηλους. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος διακόσμησε τη νέα πρωτεύουσα που έφερε το όνομά του, με έργα που συγκέντρωσε από όλη την Ελλάδα.
Στην Αθήνα τα μνημεία της πόλης που άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, βρέθηκαν στο έλεος των περιηγητών, των συλλεκτών και οποιουδήποτε άλλου ήθελε να αποκτήσει ένα μικρό ή μεγάλο κομμάτι της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Οι περιηγητές του 14ου – 15ου αιώνα αναφέρουν ότι πλούσιοι έμποροι, κυρίως της Γένοβας, στόλιζαν τα αρχοντικά τους με κολώνες και μάρμαρα, τα οποία έφερναν από την Αθήνα.
Η επιθυμία, όμως, για συλλογή έργων τέχνης είχε ως συνέπεια τη σύληση ελληνικών αρχαιοτήτων και την πώλησή τους σε πολλούς ηγεμόνες, πάπες και ευγενείς.
Όποιος ήθελε να αρπάξει αρχαία και είχε χρήματα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το κατάφερνε. Η δε παραγωγή των αρχαίων Ελλήνων ήταν τόσο μεγάλη που υπήρχαν έργα για όλους. Άλλα φανερά, πάνω από τη γη, και τα περισσότερα αρχαία που ήταν θαμμένα, μετά από πλημμύρες και φυσικές καταστροφές. Ο Φραγκίσκο Μοροζίνι, επιστρέφοντας στην Ιταλία, πήρε μαζί του τα λιοντάρια, τα οποία κοσμούσαν την είσοδο στο λιμάνι του Πειραιά, για αυτό και η περιοχή λεγόταν Πόρτο Λεόνε. Σήμερα τα λιοντάρια κοσμούν την κεντρική πλατείας της Βενετίας.
Ήδη από τον 17ο αιώνα είχαν δημιουργηθεί στην Ευρώπη σημαντικότατες συλλογές με έργα της αρχαίας ελληνικής τέχνης, όπως αυτή του κόμη Arundel ο οποίος θέλησε να “μετακομίσει”, κυριολεκτικά την Αρχαία Ελλάδα, στην Αγγλία.
Γλυπτά, νομίσματα, σφραγιδόλιθοι και επιγραφές, ανάμεσά τους και το Πάριο χρονικό, ήταν τα εκθέματα αυτής της συλλογής, τα πιο πολλά εκ των οποίων κατέληξαν, ύστερα από περιπέτειες, στο Μουσείο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, γνωστά σήμερα σαν “Marmora Arundeliana“.
Στις αρχές του 19ου αιώνα η κατάσταση πια είχε ξεφύγει. Κατά τη διάρκεια όλου του αιώνα διάφορες αποστολές θα απογυμνώσουν σημαντικές ορατές αρχαιότητες και θα θέσουν τα θεμέλια για παράνομες εξερευνήσεις.
Ο Γερμανός αρχαιολόγος Μuller έγραψε χαρακτηριστικά ότι τα περισσότερα λείψανα της αρχαίας τέχνης, τα οποία η ελληνική γη είχε κρατήσει για αιώνες στα σπλάχνα της, δεν θα πρέπει να αναζητηθούν πια στην Ελλάδα, αλλά στις ευρωπαϊκές συλλογές.
Η Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Δανία, και η Ιταλία ήταν οι χώρες που αγόρασαν τις περισσότερες και σπουδαιότερες αρχαιότητες από τους αριστοκράτες της αρχαιοκαπηλείας. Περιηγητές και φιλέλληνες, όπως ο Λουί-Φρανσουά-Σεμπαστιάν Φωβέλ, που εργαζόταν ως πρόξενος της Γαλλίας στην Ελλάδα, “σάρωσε” τα αρχαία. Ο Φωβέλ έκανε διάφορες παράνομες ανασκαφές, από τις οποίες απέκτησε σημαντικές αρχαιότητες. Αυτές τις παρέδιδε στον Γκουφιέ, γνωστό φιλέλληνα.
Ο Φωβέλ είχε μετατρέψει το σπίτι του σε μουσείο με παράνομες ανασκαφές, που έκανε ακόμη και στον τύμβο του Μαραθώνα. Τα αρχαία αντικείμενα τα πωλούσε σε περιηγητές που φιλοξενούσε στο σπίτι του.
Ο Φωβέλ ήρθε πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1780, στην υπηρεσία του Κόμη ντε Σουαζέλ-Γκουφιέ. Το αρχαιολογικό του έργο συνδυάστηκε με τις υπηρεσίες στον Κόμη, ο οποίος επίσης είχε αδυναμία στις αρχαιότητες και, όταν διορίστηκε πρέσβης της Γαλλίας στην Υψηλή Πύλη, το 1784, προσέλαβε ξανά τον Φωβέλ.
Ο Γάλλος αρχαιολόγος, όμως, έκανε πολλά ταξίδια στον ελλαδικό χώρο, με στόχο να συλλέξει υλικό για τις μελλοντικές δημοσιεύσεις και τη συλλογή αρχαιοτήτων του προστάτη του. Ο Φωβέλ εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1793. Τον Φεβρουάριο του 1796, αναγνωρίστηκε για το αρχαιολογικό του έργο, που όντως ήταν σημαντικό, και ονομάστηκε «μη μόνιμος συνεργάτης» του Ινστιτούτου της Γαλλίας.
Αυτό του εξασφάλισε χρηματοδότηση για την έρευνα, αλλά συνέχισε να “ακρωτηριάζει” την κληρονομιά της Ελλάδας. Πέτυχε, για παράδειγμα, να στείλει στο Λούβρο μια μετόπη και ένα τμήμα της ζωφόρου του Παρθενώνα.
Η αιγυπτιακή εκστρατεία οδήγησε στη φυλάκισή του και την απέλασή του από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έφτασε σε πλήρη ένδεια στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 1801, δεκαέξι χρόνια αφότου έφυγε από τη Γαλλία. Επιδιώκοντας να επιστρέψει στην Ελλάδα, ανέλαβε τη θέση του Υποπροξένου της Γαλλίας στην Αθήνα, τον Ιανουάριο του 1803.
Στην Αθήνα ανταγωνίστηκε με τους πράκτορες του Λόρδου του Έλγιν, συμπεριλαμβανομένου του Τζιοβάνι Μπατίστα Λουζιέρι, για τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Οι ευθύνες του προξενείου τον κρατούσαν στην πόλη και δεν μπορούσε να συμμετάσχει σε ανασκαφές, γιατί δεν έβρισκε χρηματοδότηση. Στη συνέχεια, αρκέστηκε σε περιορισμένη έρευνα που δεν δημοσίευσε ποτέ. Ωστόσο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αρχαιολογικής γνώσης για την Αθήνα και την Αττική, δημιουργώντας τον “κικερώνα” (οδηγό) για τους “περιηγητές” που τον επισκέπτονταν.
Ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές και μέντορες του Κυριάκου Πιττάκη, ενός από τους πρώτους Έλληνες αρχαιολόγους, ο οποίος έγινε αργότερα γενικός έφορος αρχαιοτήτων.
Οι περιπετειώδης βίος του τον οδήγησε στη Σμύρνη, όπου πέθανε το 1838. Ήταν από τους φιλέλληνες που προσέφεραν στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα υπονόμευσαν την πολιτιστική της κληρονομιά. Το σύνηθες επιχείρημα ήταν ότι οι ντόπιοι δεν εκτιμούσαν την αξία των γλυπτών, τα οποία στην πατρίδα τους θα είχαν καλύτερη συντήρηση, προβολή και μελέτη.
mixanitouxronou
Απλά μας ενδιαφέρει να ακούγονται όλες οι απόψεις χωρίς λογοκρισία.
Τα Μπουλούκια
Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από Ελληνικές και ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.