πολλοί ιστορικοί μύθοι επιβιώνουν επειδή είναι απλοί και εντυπωσιακοί.
Η ιστορία γεμίζει εύκολα με αφηγήσεις που ακούγονται σωστές, αλλά δεν είναι. Αρκεί μια μικρή φράση, μια δυνατή εικόνα ή ένα καλό περιστατικό για να μείνει κάτι για χρόνια. Έτσι φτιάχνονται μύθοι που περνάνε από στόμα σε στόμα και στο τέλος μοιάζουν δεδομένοι.
Ένας από τους πιο γνωστούς λέει πως ο Χριστόφορος Κολόμβος απέδειξε ότι η Γη είναι στρογγυλή. Δεν ισχύει. Οι μορφωμένοι άνθρωποι εκείνης της εποχής ήξεραν ήδη ότι η Γη είναι σφαιρική. Η διαφωνία ήταν αλλού, στο μέγεθός της και στο αν το ταξίδι προς τα δυτικά μπορούσε πράγματι να γίνει.
Το ίδιο γνωστή είναι και η εικόνα με τα κερασφόρα κράνη των Βίκινγκς. Στις μάχες δεν φορούσαν τέτοια κράνη όπως τα βλέπουμε σε ταινίες και ζωγραφιές. Αυτή η εικόνα έγινε γνωστή πολύ αργότερα, κυρίως μέσα από την τέχνη και το θέατρο.
Κάτι παρόμοιο έγινε και με τον Ναπολέοντα. Δεν ήταν ο υπερβολικά κοντός άνδρας που έμεινε στη λαϊκή φαντασία. Οι ιστορικοί λένε ότι είχε περίπου φυσιολογικό ύψος για την εποχή, ίσως και λίγο παραπάνω. Η εικόνα αυτή ενισχύθηκε κυρίως από βρετανική προπαγάνδα και σατιρικά σκίτσα.
Άλλη ιστορία που έμεινε είναι πως η Μαρία Αντουανέτα είπε το γνωστό ας φάνε παντεσπάνι. Δεν υπάρχει σταθερή απόδειξη ότι το είπε ποτέ. Η φράση υπήρχε ήδη σε κείμενα πριν συνδεθεί με εκείνη και τελικά κόλλησε πάνω της επειδή ταίριαζε με την αρνητική εικόνα που είχε δημιουργηθεί.
Τι πραγματικά συνέβη πίσω από τις γνωστές ιστορίες
Και στο Σάλεμ τα πράγματα δεν έγιναν όπως τα φαντάζεται πολύς κόσμος. Οι γυναίκες που κατηγορήθηκαν ως μάγισσες δεν κάηκαν στη φωτιά. Στις δίκες του Σάλεμ οι εκτελέσεις έγιναν με απαγχονισμό. Η εικόνα με τις φωτιές ήρθε επειδή τέτοια πράγματα συνέβησαν σε άλλα μέρη της Ευρώπης και οι ιστορίες μπερδεύτηκαν.
Το ίδιο ισχύει και για το Σινικό Τείχος. Πολύς κόσμος μεγάλωσε ακούγοντας ότι φαίνεται καθαρά από το διάστημα με γυμνό μάτι. Στην πράξη δεν είναι έτσι. Το τείχος χάνεται εύκολα μέσα στο τοπίο και οι αστροναύτες λένε ότι δεν ξεχωρίζει τόσο απλά σαν καθαρή γραμμή.
Υπάρχει και ο μύθος ότι ο Αϊνστάιν ήταν κακός στα μαθηματικά και είχε αποτύχει μικρός. Δεν είναι σωστό. Ήταν πολύ καλός στα μαθηματικά από μικρή ηλικία. Η σύγχυση φαίνεται πως ξεκίνησε από παρεξήγηση γύρω από εξετάσεις και βαθμούς σε άλλα μαθήματα.
Συχνά ακούγεται και ότι οι άνθρωποι στον Μεσαίωνα δεν πλένονταν ποτέ, επειδή πίστευαν ότι το μπάνιο είναι επικίνδυνο. Η πραγματικότητα είναι πιο απλή. Η καθαριότητα υπήρχε, αλλά εξαρτιόταν από τον τόπο, το νερό που υπήρχε, τις συνήθειες κάθε περιοχής και τις δυνατότητες που είχε ο κόσμος. Δεν ήταν όλοι βρόμικοι και αδιάφοροι, όπως λέει το στερεότυπο.
Μεγάλη απλοποίηση είναι και η ιδέα ότι η Ρώμη έπεσε επειδή οι Ρωμαίοι έγιναν τεμπέληδες και παραχαϊδεμένοι. Η πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν πολύ πιο σύνθετη υπόθεση. Υπήρχαν πολιτικές κρίσεις, οικονομικά προβλήματα, στρατιωτική πίεση και αλλαγές που κράτησαν αιώνες. Δεν ήταν κάτι που εξηγείται με ένα απλό ηθικό συμπέρασμα.
Και για την Κλεοπάτρα υπάρχει συχνά μια παρεξήγηση. Πολλοί λένε ότι ήταν Αιγύπτια με την απλή έννοια που το λέμε σήμερα. Ήταν βασίλισσα της Αιγύπτου, αλλά ανήκε στη δυναστεία των Πτολεμαίων, που είχε μακεδονική ελληνική καταγωγή. Αυτό δεν αλλάζει τη σημασία της για την ιστορία της Αιγύπτου, αλλά βάζει τα πράγματα στη σωστή τους θέση.
Αυτοί οι μύθοι μένουν ζωντανοί γιατί είναι εύκολοι, σύντομοι και εντυπωσιακοί. Η αλήθεια συνήθως θέλει λίγο παραπάνω ψάξιμο, αλλά τελικά είναι και πιο ενδιαφέρουσα.
Ένας από τους πιο γνωστούς λέει πως ο Χριστόφορος Κολόμβος απέδειξε ότι η Γη είναι στρογγυλή. Δεν ισχύει. Οι μορφωμένοι άνθρωποι εκείνης της εποχής ήξεραν ήδη ότι η Γη είναι σφαιρική. Η διαφωνία ήταν αλλού, στο μέγεθός της και στο αν το ταξίδι προς τα δυτικά μπορούσε πράγματι να γίνει.
Το ίδιο γνωστή είναι και η εικόνα με τα κερασφόρα κράνη των Βίκινγκς. Στις μάχες δεν φορούσαν τέτοια κράνη όπως τα βλέπουμε σε ταινίες και ζωγραφιές. Αυτή η εικόνα έγινε γνωστή πολύ αργότερα, κυρίως μέσα από την τέχνη και το θέατρο.
Κάτι παρόμοιο έγινε και με τον Ναπολέοντα. Δεν ήταν ο υπερβολικά κοντός άνδρας που έμεινε στη λαϊκή φαντασία. Οι ιστορικοί λένε ότι είχε περίπου φυσιολογικό ύψος για την εποχή, ίσως και λίγο παραπάνω. Η εικόνα αυτή ενισχύθηκε κυρίως από βρετανική προπαγάνδα και σατιρικά σκίτσα.
Άλλη ιστορία που έμεινε είναι πως η Μαρία Αντουανέτα είπε το γνωστό ας φάνε παντεσπάνι. Δεν υπάρχει σταθερή απόδειξη ότι το είπε ποτέ. Η φράση υπήρχε ήδη σε κείμενα πριν συνδεθεί με εκείνη και τελικά κόλλησε πάνω της επειδή ταίριαζε με την αρνητική εικόνα που είχε δημιουργηθεί.
Τι πραγματικά συνέβη πίσω από τις γνωστές ιστορίες
Και στο Σάλεμ τα πράγματα δεν έγιναν όπως τα φαντάζεται πολύς κόσμος. Οι γυναίκες που κατηγορήθηκαν ως μάγισσες δεν κάηκαν στη φωτιά. Στις δίκες του Σάλεμ οι εκτελέσεις έγιναν με απαγχονισμό. Η εικόνα με τις φωτιές ήρθε επειδή τέτοια πράγματα συνέβησαν σε άλλα μέρη της Ευρώπης και οι ιστορίες μπερδεύτηκαν.
Το ίδιο ισχύει και για το Σινικό Τείχος. Πολύς κόσμος μεγάλωσε ακούγοντας ότι φαίνεται καθαρά από το διάστημα με γυμνό μάτι. Στην πράξη δεν είναι έτσι. Το τείχος χάνεται εύκολα μέσα στο τοπίο και οι αστροναύτες λένε ότι δεν ξεχωρίζει τόσο απλά σαν καθαρή γραμμή.
Υπάρχει και ο μύθος ότι ο Αϊνστάιν ήταν κακός στα μαθηματικά και είχε αποτύχει μικρός. Δεν είναι σωστό. Ήταν πολύ καλός στα μαθηματικά από μικρή ηλικία. Η σύγχυση φαίνεται πως ξεκίνησε από παρεξήγηση γύρω από εξετάσεις και βαθμούς σε άλλα μαθήματα.
Συχνά ακούγεται και ότι οι άνθρωποι στον Μεσαίωνα δεν πλένονταν ποτέ, επειδή πίστευαν ότι το μπάνιο είναι επικίνδυνο. Η πραγματικότητα είναι πιο απλή. Η καθαριότητα υπήρχε, αλλά εξαρτιόταν από τον τόπο, το νερό που υπήρχε, τις συνήθειες κάθε περιοχής και τις δυνατότητες που είχε ο κόσμος. Δεν ήταν όλοι βρόμικοι και αδιάφοροι, όπως λέει το στερεότυπο.
Μεγάλη απλοποίηση είναι και η ιδέα ότι η Ρώμη έπεσε επειδή οι Ρωμαίοι έγιναν τεμπέληδες και παραχαϊδεμένοι. Η πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν πολύ πιο σύνθετη υπόθεση. Υπήρχαν πολιτικές κρίσεις, οικονομικά προβλήματα, στρατιωτική πίεση και αλλαγές που κράτησαν αιώνες. Δεν ήταν κάτι που εξηγείται με ένα απλό ηθικό συμπέρασμα.
Και για την Κλεοπάτρα υπάρχει συχνά μια παρεξήγηση. Πολλοί λένε ότι ήταν Αιγύπτια με την απλή έννοια που το λέμε σήμερα. Ήταν βασίλισσα της Αιγύπτου, αλλά ανήκε στη δυναστεία των Πτολεμαίων, που είχε μακεδονική ελληνική καταγωγή. Αυτό δεν αλλάζει τη σημασία της για την ιστορία της Αιγύπτου, αλλά βάζει τα πράγματα στη σωστή τους θέση.
Αυτοί οι μύθοι μένουν ζωντανοί γιατί είναι εύκολοι, σύντομοι και εντυπωσιακοί. Η αλήθεια συνήθως θέλει λίγο παραπάνω ψάξιμο, αλλά τελικά είναι και πιο ενδιαφέρουσα.
Γρηγόρης Κεντητός
sportime
Απλά μας ενδιαφέρει να ακούγονται όλες οι απόψεις χωρίς λογοκρισία.
Τα Μπουλούκια
Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από Ελληνικές και ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.