πώς έγινε αγαπημένη μορφή λαϊκής ποίησης στην Κρήτη και τα νησιά.
Η κρητική μαντινάδα εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, καθώς μέσα σε 2 στίχους συνδέει το κρητικό τοπίο και ψυχισμό.
Η μαντινάδα αποτελεί κομμάτι της ελληνικής παράδοσης που κρατάει εδώ και αιώνες. Είναι συνήθως δύο στίχοι που κάνουν ρίμα με ολοκληρωμένο νόημα. Οι μαντινάδες μπορούν να μιλήσουν για αγάπη, φιλία, ιστορίες ηρώων, ακόμα και για πλάκα ή πείραγμα.
Μερικές φορές οι άνθρωποι φτιάχνουν μαντινάδες επιτόπου και τις λένε ο ένας στον άλλον, σαν να πρόκειται για διαγωνιστική “μάχη” λέξεων.
Και στη ζωή και στο χορό
μικρά να κάνεις ζάλα
να’ χουνε ήθος και πρεπειά,
μη μοιάζουνε με τ’ άλλα!
Η προέλευση της μαντινάδας
Αυτό το είδος λαϊκής έκφρασης λέγεται πως ξεκίνησε και έγινε δημοφιλές στην Κρήτη από την εποχή της Ενετοκρατίας, κυρίως λόγω επιρροών από τους Ιταλούς.
Η λέξη “μαντινάδα” είναι εξελληνισμένος τύπος του βενετσιάνικου mantinada, το οποίο σημαίνει “πρωινό τραγούδι” και προέρχεται από το ιταλικό mantinatta, που είναι αυτοσχέδιο δίστιχο.
Εμφανίστηκε τον 15ο αιώνα, ενώ η μορφή της που ξέρουμε σήμερα επικράτησε από τον 16ο αιώνα και μετά. Τα ποιήματα ήταν γνωστά και ως “Ερωτοπαίγνια” ή “Καταλόγια”.
Ο άνδρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άνδρα.
Σαν είν’ ο τράγος δυνατός, δεν τονε στένει η μάντρα Οι Κρητικοί επηρεάστηκαν από τους Ενετούς και την ευρωπαϊκή ποίηση και, έτσι, άρχισαν να φτιάχνουν ποιήματα με ομοιοκαταληξία. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξή της είχε και ο “Ερωτόκριτος” του Βιτσέντζου Κορνάρου, ποίημα με δέκα χιλιάδες στίχους, από το οποίο τραγουδιούνται ακόμα και σήμερα πολλά αποσπάσματα.
Σύμφωνα με άλλη ετυμολογία, ο όρος “μαντινάδα” προέρχεται από τα θέματα των λέξεων μάνις ή μήνις → μάντις + άδω. Το “άδω” σημαίνει “τραγουδώ”, ενώ το “μάντις” σημαίνει “προφητεύω”.
Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν παρόμοια τραγούδια που ονομάζονταν “κώμος”. Παρέες ανθρώπων μετά από κάποιο γλέντι ή γιορτή περιέρχονταν στους δρόμους και τραγουδούσαν για τα συναισθήματά τους κάτω από τα παράθυρα των αγαπημένων τους.
Ζωή δεν είναι να ξυπνάς και να κοιμάσαι πάλι,
ζωή είναι να ‘σαι ξυπνητός όταν κοιμούνται οι άλλοι
Η μαντινάδα μέρος της καθημερινής ζωής
Οι άνθρωποι στα χωριά έλεγαν συνέχεια μαντινάδες για την καθημερινότητά τους, για τη δουλειά τους στα χωράφια ή στα ζώα, για τα γλέντια, τους γάμους, αλλά και για την αγάπη ή τον έρωτα. Ακόμα και σήμερα, σε κάποια χωριά, οι παραδοσιακοί στίχοι ακούγονται και τραγουδιούνται είτε στις γιορτές είτε στα πανηγύρια.
Οι μαντινάδες λέγονται σε γλέντια με λύρα ή και σε παρέες χωρίς μουσική. Οι περισσότερες δεν γράφονται πουθενά και δεν τυπώνονται σε βιβλία. Κάποιες λέγονται και ξεχνιούνται, αλλά οι καλές μαθαίνονται απ’ έξω και περνάνε από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τούτος ο κόσμος μάτια μου ρόδά ‘ναι και γυρίζει.
Τον ένα κάνει να γελά, τον άλλο να δακρύζει Η μεγάλη δύναμη της μαντινάδας είναι ότι συνδυάζει απλότητα και δημιουργικότητα. Με λίγες λέξεις μπορεί να πει πολλά, να εκφράσει συναισθήματα ή να διηγηθεί μια μικρή ιστορία. Είναι ένας τρόπος να μένει ζωντανή η παράδοση και ο καθένας να επικοινωνεί με λόγια όμορφα και εύκολα στη μνήμη.
Η θεματολογία τους είναι μεγάλη. Μιλάει για γλέντια και χορούς, για δουλειές στο χωράφι, για αγάπες και χωρισμούς, για ήρωες και ιστορικά γεγονότα, αλλά και για πλάκες και σαρκασμό.
Μόνο σε μια περίπτωση το θάνατο φοβούμαι
μην είναι ο Άδης ψεύτικος και δε συναντηθούμε
Οι μαντινάδες στην υπόλοιπη Ελλάδα και την Κύπρο
Παρόμοια στιχάκια συναντώνται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, κυρίως στα νησιά. Στην Κάσο και την Κάρπαθο, για παράδειγμα, οι ντόπιοι λένε επίσης μαντινάδες. Τα δύο νησιά βρίσκονται κοντά στην ανατολική Κρήτη και γι’ αυτό έχουν επηρεαστεί από την κρητική παράδοση και τα τοπικά έθιμα.
Παρόμοια δίστιχα τραγουδιούνται και σε άλλα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου. Για παράδειγμα, στη Νάξο ονομάζονται “κοτσάκια”. Στην Κύπρο υπάρχει η συνήθεια των “τσατιστών”, τα οποία μοιάζουν πολύ με τις κρητικές μαντινάδες.
Η μαντινάδα αποτελεί κομμάτι της ελληνικής παράδοσης που κρατάει εδώ και αιώνες. Είναι συνήθως δύο στίχοι που κάνουν ρίμα με ολοκληρωμένο νόημα. Οι μαντινάδες μπορούν να μιλήσουν για αγάπη, φιλία, ιστορίες ηρώων, ακόμα και για πλάκα ή πείραγμα.
Μερικές φορές οι άνθρωποι φτιάχνουν μαντινάδες επιτόπου και τις λένε ο ένας στον άλλον, σαν να πρόκειται για διαγωνιστική “μάχη” λέξεων.
Και στη ζωή και στο χορό
μικρά να κάνεις ζάλα
να’ χουνε ήθος και πρεπειά,
μη μοιάζουνε με τ’ άλλα!
Η προέλευση της μαντινάδας
Αυτό το είδος λαϊκής έκφρασης λέγεται πως ξεκίνησε και έγινε δημοφιλές στην Κρήτη από την εποχή της Ενετοκρατίας, κυρίως λόγω επιρροών από τους Ιταλούς.
Η λέξη “μαντινάδα” είναι εξελληνισμένος τύπος του βενετσιάνικου mantinada, το οποίο σημαίνει “πρωινό τραγούδι” και προέρχεται από το ιταλικό mantinatta, που είναι αυτοσχέδιο δίστιχο.
Εμφανίστηκε τον 15ο αιώνα, ενώ η μορφή της που ξέρουμε σήμερα επικράτησε από τον 16ο αιώνα και μετά. Τα ποιήματα ήταν γνωστά και ως “Ερωτοπαίγνια” ή “Καταλόγια”.
Ο άνδρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άνδρα.
Σαν είν’ ο τράγος δυνατός, δεν τονε στένει η μάντρα Οι Κρητικοί επηρεάστηκαν από τους Ενετούς και την ευρωπαϊκή ποίηση και, έτσι, άρχισαν να φτιάχνουν ποιήματα με ομοιοκαταληξία. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξή της είχε και ο “Ερωτόκριτος” του Βιτσέντζου Κορνάρου, ποίημα με δέκα χιλιάδες στίχους, από το οποίο τραγουδιούνται ακόμα και σήμερα πολλά αποσπάσματα.
Σύμφωνα με άλλη ετυμολογία, ο όρος “μαντινάδα” προέρχεται από τα θέματα των λέξεων μάνις ή μήνις → μάντις + άδω. Το “άδω” σημαίνει “τραγουδώ”, ενώ το “μάντις” σημαίνει “προφητεύω”.
Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν παρόμοια τραγούδια που ονομάζονταν “κώμος”. Παρέες ανθρώπων μετά από κάποιο γλέντι ή γιορτή περιέρχονταν στους δρόμους και τραγουδούσαν για τα συναισθήματά τους κάτω από τα παράθυρα των αγαπημένων τους.
Ζωή δεν είναι να ξυπνάς και να κοιμάσαι πάλι,
ζωή είναι να ‘σαι ξυπνητός όταν κοιμούνται οι άλλοι
Η μαντινάδα μέρος της καθημερινής ζωής
Οι άνθρωποι στα χωριά έλεγαν συνέχεια μαντινάδες για την καθημερινότητά τους, για τη δουλειά τους στα χωράφια ή στα ζώα, για τα γλέντια, τους γάμους, αλλά και για την αγάπη ή τον έρωτα. Ακόμα και σήμερα, σε κάποια χωριά, οι παραδοσιακοί στίχοι ακούγονται και τραγουδιούνται είτε στις γιορτές είτε στα πανηγύρια.
Οι μαντινάδες λέγονται σε γλέντια με λύρα ή και σε παρέες χωρίς μουσική. Οι περισσότερες δεν γράφονται πουθενά και δεν τυπώνονται σε βιβλία. Κάποιες λέγονται και ξεχνιούνται, αλλά οι καλές μαθαίνονται απ’ έξω και περνάνε από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τούτος ο κόσμος μάτια μου ρόδά ‘ναι και γυρίζει.
Τον ένα κάνει να γελά, τον άλλο να δακρύζει Η μεγάλη δύναμη της μαντινάδας είναι ότι συνδυάζει απλότητα και δημιουργικότητα. Με λίγες λέξεις μπορεί να πει πολλά, να εκφράσει συναισθήματα ή να διηγηθεί μια μικρή ιστορία. Είναι ένας τρόπος να μένει ζωντανή η παράδοση και ο καθένας να επικοινωνεί με λόγια όμορφα και εύκολα στη μνήμη.
Η θεματολογία τους είναι μεγάλη. Μιλάει για γλέντια και χορούς, για δουλειές στο χωράφι, για αγάπες και χωρισμούς, για ήρωες και ιστορικά γεγονότα, αλλά και για πλάκες και σαρκασμό.
Μόνο σε μια περίπτωση το θάνατο φοβούμαι
μην είναι ο Άδης ψεύτικος και δε συναντηθούμε
Οι μαντινάδες στην υπόλοιπη Ελλάδα και την Κύπρο
Παρόμοια στιχάκια συναντώνται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, κυρίως στα νησιά. Στην Κάσο και την Κάρπαθο, για παράδειγμα, οι ντόπιοι λένε επίσης μαντινάδες. Τα δύο νησιά βρίσκονται κοντά στην ανατολική Κρήτη και γι’ αυτό έχουν επηρεαστεί από την κρητική παράδοση και τα τοπικά έθιμα.
Παρόμοια δίστιχα τραγουδιούνται και σε άλλα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου. Για παράδειγμα, στη Νάξο ονομάζονται “κοτσάκια”. Στην Κύπρο υπάρχει η συνήθεια των “τσατιστών”, τα οποία μοιάζουν πολύ με τις κρητικές μαντινάδες.
mixanitouxronou
Απλά μας ενδιαφέρει να ακούγονται όλες οι απόψεις χωρίς λογοκρισία.
Τα Μπουλούκια
Η παρούσα αρθρογραφία έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες για θέματα που τον ενδιαφέρουν. Τα κείμενα βασίζονται σε υλικό από Ελληνικές και ξενόγλωσσες δημοσιεύσεις, οι οποίες αναφέρονται στο μέτρο του δυνατού. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.