Καβάλα

Αιώνες ιστορίας συνυφασμένης με τη θάλασσα

Η ανάπτυξη της Καβάλας ήταν -και ως ένα βαθμό παραμένει ακόμα- απόλυτα συνυφασμένη με τη θάλασσα. Το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου «αγκαλιάζει» την πόλη απ' άκρη σ' άκρη προσφέροντας όχι μόνο ευημερία αλλά και πανέμορφες εικόνες, που έχουν αποτυπωθεί φωτογραφικά χρόνια τώρα και παρουσιάζουν μία κοινωνία που εξελίχθηκε και αναπτύχθηκε δίπλα στη θάλασσα.

Αυτή η θάλασσα έφερε τον 7ο - 6ο αιώνα π.Χ. τους Θάσιους στο αρχαίο λιμάνι της Νεάπολης (σημερινή Καβάλα), που χάρη στα κοιτάσματα χρυσού και αργύρου γρήγορα εξελίχθηκε και αναπτύχθηκε.

Αυτή η θάλασσα έφερε τον Απόστολο Παύλο στο λιμάνι της Νεάπολης πατώντας για πρώτη φορά το πόδι του επί ελληνικού εδάφους ιδρύοντας στη φημισμένη πόλη των Φιλίππων την πρώτη ελληνική χριστιανική εκκλησία και βαφτίζοντας την πρώτη Ευρωπαία και Ελληνίδα χριστιανή, τη Λυδία.

Από τη θάλασσα ήρθε η πολυπόθητη ελευθερία το 1913, με το Πολεμικό Ναυτικό και τον πλωτάρχη Κριεζή. Αυτή η θάλασσα έφερε από τα παράλια της Σμύρνης τους πρόσφυγες, αλλάζοντας για πάντα την εικόνα της πόλης.

Αυτή η θάλασσα μετέφερε για χρόνια τα φημισμένα καπνά της Καβάλας σε Ευρώπη και Αμερική κάνοντας γνωστή την πόλη παγκοσμίως.

Τη δύναμη και τα οφέλη της θάλασσας στο τομέα του εμπορίου θέλησαν να εκμεταλλευτούν οι μεταγενέστερες γενιές τοπικών αρχών, όταν επέμεναν και πέτυχαν τελικά την κατασκευή ενός νέου σύγχρονου εμπορικού λιμανιού, του «Φίλιππος Β'», στην περιοχή της Νέας Καρβάλης.

Την τουριστική δυναμική της θάλασσας θέλουν να αξιοποιήσουν μέχρι σήμερα οι ντόπιοι βελτιώνοντας τις υποδομές του επιβατικού λιμανιού «Απόστολος Παύλος», ενισχύοντας όσο το δυνατόν περισσότερο τον τουρισμό κρουαζιέρας και υποδεχόμενοι κάθε καλοκαίρι χιλιάδες επισκέπτες που απολαμβάνουν την εικόνα της πόλης μέσα από τη θάλασσα καθώς το πλοίο ελλιμενίζεται.

Όταν, λοιπόν, η θάλασσα έχει σημαδέψει τόσο καθοριστικά τη διαδρομή μιας κοινωνίας και τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων στο διάβα της ιστορίας, είναι πηγαία η χαρά των εμπλεκόμενων φορέων όταν καταφέρνουν να βρουν στέγη -έστω και προσωρινή- για μία από τις πιο αξιόλογες ναυτικές συλλογές.

Οι ιδρυτές, λοιπόν, του Ναυτικού Μουσείου Καβάλας είχαν κάθε λόγο να είναι χαρούμενοι και ικανοποιημένοι όταν κατάφεραν να πείσουν τη Δημοτική Αρχή να τους διαθέσει τον ισόγειο χώρο της Δημοτικής Καπναποθήκης, στην πλατεία Καπνεργάτη, προκειμένου να στεγάσουν εκεί τη συλλογή έως ότου το Ναυτικό Μουσείο Καβάλας αποκτήσει μόνιμη στέγη στο κτήριο που θα κατασκευαστεί σε οικόπεδο που παραχώρησε ο Δήμος Καβάλας στις παλιές αποθήκες του παραδοσιακού ναυπηγείου πίσω από τις Καμάρες (μεσαιωνικό υδραγωγείο).

Τα εγκαίνια της έκθεσης έγιναν από το δήμαρχο Κωστή Σιμιτσή και τον πρόεδρο του Ναυτικού Μουσείου Καβάλας Χρήστο Τζανάκο, παρουσία πλήθος κόσμου και στάθηκαν η αφορμή για μια αναδρομή στην πλούσια ναυτική παράδοση της Καβάλας.

Η Καβάλα θεωρείται η αρχαιότερη παραλιακή πόλη της βόρειας Ελλάδας. Τα ίχνη της χάνονται στα βάθη της προϊστορίας, καθώς οι επίσημες καταγραφές της αρχαίας Νεάπολης φθάνουν στον 7 αιώνα π.χ., ενώ η σημερινή πόλη της Καβάλας περιλαμβάνει στον ιστό της εκτός από τη χερσόνησο της Νεάπολης και την αρχαία Θρακική Αντισάρα, μία πόλη πολύ αρχαιότερη, της οποίας η χρονολογία ίδρυσης δεν είναι απολύτως γνωστή.

Η θάλασσα, οικονομικός τροφοδότης

Η θάλασσα ήταν πάντα το κυρίαρχο στοιχείο αυτής της πόλης στη διάρκεια των 40 αιώνων της ύπαρξής της, η ζωή και ο τροφοδότης της οικονομίας της.

Το αμφιθεατρικό βραχώδες ανάγλυφο της πόλης και η έλλειψη αξιόλογων επίπεδων εκτάσεων, κατάλληλων για γεωργική καλλιέργεια, δημιούργησαν από τους αρχαίους χρόνους, το άρρηκτο δέσιμο των κατοίκων της με την θάλασσα. Πολύ σύντομα, στην αρχαία Νεάπολη, δημιουργήθηκαν οι πρώτες χερσαίες ναυπηγικές μονάδες στις βόρειες ακτές του Αιγαίου, χάρη στην περίφημη ναυπηγική ξυλεία της Θάσου. Έκτοτε, και μέχρι σήμερα, η ναυπηγική τέχνη αποτελεί μία σημαντική ναυτική απασχόληση των κατοίκων, μία σχολή τοπικών μαστόρων με μεγάλη φήμη και πλούσια παράδοση.

Το 1591, οι λίγοι χριστιανοί της Καβάλας δούλευαν μισθωτοί στο τότε ναυπηγείο της, για την κατασκευή της γαλέρας του Μπέη της Καβάλας, στην παραλία της συνοικίας του Βύρωνα (Κουτσούκ Ορμάν). Αργότερα, στις αρχές του 20ου αιώνα, η πόλη της Καβάλας διέθετε τρία μεγάλα ναυπηγεία. Ένα στην παραλία του Βύρωνα, ένα μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου και ένα πίσω από τις Καμάρες.

Με την ανάπλαση της πόλης και την κατασκευή του λιμανιού, τα ναυπηγεία συγκεντρώθηκαν στη σημερινή τους θέση πίσω από τις Καμάρες (παλιό υδραγωγείο), όπου και σήμερα βρίσκεται το κέντρο παραδοσιακής ναυπηγικής τέχνης.

Πλούσιος ψαρότοπος

Η Καβάλα βρίσκεται στο κέντρο μιας θαλάσσιας περιοχής, που μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένας από τους πλουσιότερους ψαρότοπους της Ελλάδας. Η εκτεταμένη υφαλοκρηπίδα της, το πλάτος της οποίας ξεπερνά σε ορισμένα σημεία τα 30 ναυτικά μίλια, η ομαλή κατωφέρεια και η ύπαρξη μεγάλων εκτάσεων με επίπεδο και χαλαρό υπόστρωμα, προσφέρουν ένα μεγάλο πεδίο για αλιευτική δραστηριότητα.

Η αλιεία στην Καβάλα αποτελεί αναμφίβολα ένα σημαντικό κλάδο της πρωτογενούς παραγωγής και συμβάλει σε μεγάλο ποσοστό στην οικονομία της περιοχής. Οι 8.000 τόνοι αλιευμάτων, που διακινούνται κάθε χρόνο μέσω της τοπικής ιχθυόσκαλας, αποφέρουν έσοδα 10.000.000 ευρώ στα περίπου 3.000 άτομα που ασχολούνται με την αλιεία και τη διακίνηση αλιευτικών προϊόντων.

Άλλωστε, η αλιεία συνεχίζει μία παράδοση αιώνων και η Καβάλα παραμένει μέχρι και σήμερα ένα από τα σημαντικότερα αλιευτικά ορμητήρια της Ελλάδας.

Θαλάσσιοι δρόμοι από και προς την Καβάλα

Ένας ακόμη συνδετικός κρίκος στην αλυσίδα της ναυτικής παράδοσης της Καβάλας, είναι η εμπορική ναυτιλία. Από τον 7 π.Χ. αιώνα, οι θαλάσσιοι δρόμοι από τη νότια Ελλάδα, τα νησιά του Αιγαίου και τις Μικρασιατικές πόλεις, κατέληγαν στην αρχαία Νεάπολη -σημερινή Καβάλα- η οποία έτσι αναδείχθηκε σύντομα σ' ένα αξιόλογο εμπορικό λιμάνι. Η ιστορία αυτή συνεχίσθηκε στο πέρασμα των αιώνων.

Πρέπει να τονιστεί η διακίνηση εμπορευμάτων κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και την περίοδο της Τουρκοκρατίας αλλά και η μεγαλύτερη πανελληνίως διακίνηση καπνού προς το εξωτερικό κατά τους νεότερους χρόνους. Φθάνοντας μέχρι σήμερα στις μοναδικές στην Ελλάδα θαλάσσιες εγκαταστάσεις άντλησης πετρελαίου, που από το 1981 έχουν παραγωγή 25.000 βαρέλια ημερησίως, με μια άφιξη δεξαμενόπλοιου δυο φορές το μήνα.

Φυσικά δεν πρέπει να παραληφθεί η Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων που ιδρύθηκε το 1961 με αυτοδύναμο ανεξάρτητο ιδιόκτητο λιμάνι και ετήσια άφιξη 250 πλοίων για φορτοεκφόρτωση.

Το επιβατικό λιμάνι της Καβάλας «Απόστολος Παύλος», από το οποίο διακινούνται χιλιάδες επιβάτες με τα πλοία της ακτοπλοΐας, ολόκληρο το χρόνο δέχεται τον κατάπλου πολλών κρουαζιερόπλοιων μεταφέροντας εκατοντάδες τουρίστες στην «Γαλάζια Πόλη» του βορρά. Παράλληλα, από το νέο εμπορικό λιμάνι «Φίλιππος Β'» διακινούνται διάφορα προϊόντα όπως σιτάρι, μάρμαρα, πρώτες ύλες και εμπορευματοκιβώτια.

Μία συλλογή μνήμης

Ο πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου Καβάλας Χρήστος Τζανάκος, αναφέρθηκε στην έκθεση της συλλογής, που πρώτη φορά παρουσιάζεται ολοκληρωμένη στο κοινό της Καβάλας, σημείωσε.

«Βασιζόμενοι στην τεράστια ναυτική ιστορία και παράδοση των 40 αιώνων της ύπαρξης αυτής της πόλης, μία παρέα φίλων Καβαλιωτών, ξεκινήσαμε την προσπάθεια πραγματοποίησης ενός ονείρου, την ίδρυση ενός Ναυτικού Μουσείου Καβάλας (Ν.Μ.Κ.). Ενός μουσείου που νομίζουμε ότι η πόλη έχει ανάγκη. Με την πρωτοβουλία αυτή θελήσαμε να καλύψουμε ένα σημαντικό πολιτιστικό κενό μάλλον ξεχασμένο, άγνωστο σε πολλούς», σημείωσε.

«Η επιθυμία που διακατείχε τους σκαπανείς της ιδέας, ήταν το όραμα ενός θεσμού ικανού να συγκεντρώσει και να διαφυλάξει κειμήλια και ενθυμήματα από τη ναυτική ιστορία, την παράδοση και τη ναυτοσύνη της πόλης και κατ' επέκταση στοιχεία που προσδιόρισαν την πορεία της εμπορικής ναυτιλίας, πρώτη παγκοσμίως στις ημέρες μας», συμπλήρωσε.

Κύριο γνώρισμα των εμπνευστών και ιδρυτών του Ν.Μ.Κ., σύμφωνα με τον κ. Τζανάκο, «ήταν ο ρομαντικός ιδεαλισμός, η ανιδιοτελής αφοσίωση προς τη ναυτική διαδρομή της φυλής μας και η διάσωση της ναυτικής παράδοσης της Καβάλας».

Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν άμεση και συγκινητική. Ήδη, στο βιβλίο απογραφής έχουν συλλεχθεί πάνω από 650 αντικείμενα. Σε αυτά δεν συμπεριλαμβάνονται και τρεις μεγάλες δωρεές σκαφών. Συγκεκριμένα, πρόκειται για δυο σκαριά, ένα παραδοσιακό κι ένα ιστορικό σκάφος κατασκευής 1932, που φυγάδευσαν συμπολίτες μας το 1940 από τη σκλαβωμένη Καβάλα προς την ελεύθερη Ελλάδα, ενώ το τρίτο σκάφος είναι μια παλιά παραδοσιακή πλοηγίδα, δωρεά του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας.

Κατά την ομιλία του στη διάρκεια των εγκαινίων της έκθεσης και μέσα σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθητικά ατμόσφαιρα, ο κ. Τζανάκος υπογράμμισε ότι η Καβάλα είναι ένα κομμάτι της ναυτικής παράδοσης του Αιγαίου.

«Πέρα από την υποχρέωση που έχουμε οι Καβαλιώτες να διατηρήσουμε τη ναυτική ιστορία και παράδοσή μας, η Καβάλα έχει άμεση ανάγκη τόνωσης της τουριστικής της κίνησης που παρουσιάζει ύφεση. Ένας σημαντικός λόγος είναι και η έλλειψη μουσείων στην πόλη. Πιστεύω, λοιπόν, ότι η δημιουργία και η λειτουργία του Ν.Μ.Κ. θα ενισχύσει το τουριστικό ρεύμα προς τον τόπο μας».

«Σκοπός μας είναι να περισώσουμε μέσω του Ν.Μ.Κ. τη ναυτική ιστορία και παράδοση του τόπου μας, να τη γνωρίσουν οι επόμενες γενιές κι επειδή θα είναι το μοναδικό Ν.Μ. στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, επιπρόσθετος σκοπός μας θα είναι η λειτουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων, που θα στοχεύουν στην πληροφόρηση, τη μάθηση και την πνευματική τόνωση της νεολαίας, με κατεύθυνση πρωτίστως την αγάπη τους για τη θάλασσα και τη ναυτοσύνη».

nooz